De zon: vriend of vijand?

Waarom de zon geen vijand is en hoe je er verstandig mee omgaat.

Je wilt de zon in en tegelijk weet je niet meer of dat wel mag. SPF 50 altijd, huidkanker, vrije radicalen, de ozonlaag. En ergens ook: vitamine D tekort, te weinig buiten, te weinig licht. De boodschappen spreken elkaar tegen en ondertussen sta je op een zonnige dag te twijfelen of je gewoon op het terras kunt zitten.

Die verwarring herken ik. Ze is ook begrijpelijk, want er wordt veel gezegd over zon en gezondheid en een groot deel daarvan is gestoeld op angst. Wat ik hier wil doen is het beeld helderder maken. De zon is een biologische behoefte. Hoe we ermee omgaan, daar zit de nuance.

De zon en je lichaam: wat er werkelijk gebeurt

Er zijn drie mechanismen die ik altijd uitleg als mensen het over zon en gezondheid hebben.

1. Het eerste is vitamine D. Wanneer UVB-stralen op je huid vallen, zet je lichaam een cholesterolmolecuul om naar een voorloper van vitamine D, die in de lever en nieren actief wordt gemaakt. Vitamine D is betrokken bij je immuunregulatie, je botopbouw, je stemming en je hormoonbalans. In Nederland heeft naar schatting de helft van de bevolking een tekort, ook in de zomer, simpelweg omdat we weinig buiten zijn en de zon hier een groot deel van het jaar laag staat.

2. Het tweede mechanisme gaat over ritme. Ochtendlicht stuurt een signaal naar een kleine kern in je hersenen die je biologische klok aanstuurt. Die klok reguleert wanneer cortisol stijgt om je wakker te maken, wanneer je spijsvertering actief wordt, wanneer melatonine 's avonds begint te stijgen zodat je kunt slapen. De zon is de tijdgever van je hele biologische systeem.

3. Het derde is minder bekend: directe blootstelling aan zonlicht stimuleert de aanmaak van bèta-endorfinen in de huid. Dat verklaart gedeeltelijk dat gevoel van opladen dat mensen beschrijven als ze in de zon zitten. Het lichaam reageert op licht als op iets goeds.

Het probleem zit niet in de zon, het zit in hoe we zonnen

Wat we vaak zien is het volgende patroon: maandenlang weinig daglicht en dan op de eerste mooie dag ineens uren in de volle middagzon. De huid heeft in die tussenperiode geen melanine opgebouwd, het pigment dat als natuurlijk filter werkt. Zonder die opbouw is je huid simpelweg niet voorbereid op intensieve straling. Dat vraagt om begrip, niet om angst. De huid heeft tijd nodig om zich aan te passen, zoals vrijwel alle biologische systemen goed reageren op geleidelijkheid.

Hoe je je eigen UV-bescherming opbouwt

Wat ik zelf doe, begint met ochtend- en avondlicht. De UV-index is dan laag, maar het licht heeft een hoge waarde voor je circadiaans systeem. Tien, twintig minuten buiten met gezicht en armen blootgesteld is genoeg. In de vroege zomer bouw je zo ook een natuurlijke gewenning in de huid op: kortere tijd in de middagzon, geleidelijk uitgebreid, in plaats van in één weekend.

In de vroege zomer, als de zon geleidelijk krachtiger wordt, bouw je zo ook een natuurlijke gewenning in de huid op. Je begint met kortere tijd in de middagzon en bouwt dat langzaam op. De huid reageert op die prikkel door meer melanine aan te maken. Dat is precies wat er bedoeld wordt als mensen zeggen dat ze "eerst een basiskleur" willen opbouwen, alleen werkt het beter als je dat bewust en geleidelijk doet in plaats van in één weekend.

Het probleem zit niet in de zon, het zit in hoe we zonnen

Over zonnebrand: wanneer wel, wanneer niet

Ik zie zonnebrand niet als de eerste stap. Bij ochtend- of avondlicht heb je het gewoonlijk niet nodig. Er zijn wel momenten waarop het zinvol is: lange blootstelling in de volle middag, een dag op het water, of een huid die nog geen opgebouwde melaninelaag heeft.

Wat ik kies en waar ik mijn cliënten op wijs, zijn minerale filters. Zinkoxide en titaniumdioxide werken als een fysiek schild en reflecteren UV-straling, in plaats van het chemisch te absorberen zoals oxybenzone of octinoxate doen, stoffen waarvan toenemend onderzoek de invloed op de hormoonhuishouding bekijkt. Wat ik zelf gebruik is Tenue de Soleil. Op het etiket zoek je naar zinc oxide of titanium dioxide als actief ingrediënt.

De zon is een van de meest basale biologische behoeften die we hebben. Geleidelijk, bewust en op de juiste momenten buiten zijn maakt een verschil dat je voelt, in je energie, je slaap en je immuunsysteem.

Als je dit soort inzichten wilt ontvangen, iedere keer met één wetenschappelijk concept uitgelegd in gewone taal, één praktijk die je direct kunt toepassen en één takeaway om mee te nemen, dan kun je je hier aanmelden voor de Vidya nieuwsbrief:

Meld je aan voor de nieuwsbrief